Ik laat de opmerkingen van Salomon Kroonenberg tot me doordringen. Ik weet niet of ik iets onthoud omdat ik het wil onthouden, omdat het bevestigt wat in me sluimert, of omdat ik eenvoudig hoop dat wat iemand zegt waar is. Dat het gezegde waar is, en dat het mogelijk is iets waars zeggen.

Ik verbind me graag aan verlangens – ‘in het binnenste van de aarde vinden we misschien een oplossing’ – al schrijf ik voornamelijk om de vrees te bezweren. De zorg die ik me maak om het milieu is abstract en dat baart me zorgen. In de aarde grazen geen koeien, appels groeien er niet aan bomen. Welke oplossing kan dat zijn?

De tijd van de aarde, Salomon Kroonenberg, Paradisolezing, Verstegen & Stigter

Laura van Dolron vestigt haar hoop op de verlegenen, en op hun broeders, de depressieven. Haar voorstelling Iemand moet het doen is een oproep tot zwijgen, een pleidooi voor niets zeggen, ze eindigt met stilte. Geen taal geven. ‘De taal maakt dat het bestaat.’

Om dat te zeggen gebruikt ze woorden.
Om mij te raken heeft ze woorden nodig.

Na de voorstelling leest de moeder van Laura Dolron een brief voor. De brief is gericht aan Laura. De moeder zou een goede recensent zijn, ze zegt dingen die een recensent nooit zou zeggen: jij, je, ik stel me je voor op je kamer, de stad slaapt, jij schrijft, wanhopig.

De brief gaat over Laura’s werk ‘dat jij bent, en ook weer niet, want het is werk’. Treffende typering. De brief is ook therapeutisch. De moeder zegt dat Laura al die mannen helemaal niet nodig heeft, Marten Luther King, Sartre, al die dogma’s waar ze in haar voorstellingen omheen redeneert. Ze is zelf genoeg. Haar eigen eenvoud is genoeg.

Unless a consciousness iets nodig heeft om op te reageren.

En dan zegt ze iets wat ik geen recensent heb horen zeggen. De kracht van haar werk bestaat eruit dat het een zachte plek heeft, die ze zacht raakt. Dat laatste is essentieel. Als je een zachte plek hard raakt verval je in cynisme, je kweekt eelt, je maakt een pantser. Zelfbescherming. Laura blijft zacht, kwetsbaar, open.

Dat is het! De moeder van Laura formuleert iets universeels. Een zachte plek zacht raken komt harder aan.

Wat me ontroerde: de moeder ging hetzelfde gekleed als de dochter (blauwe broek, rode bloes, lichtgekleurde schoenen) terwijl we toch niet naar een margarinereclame zaten te kijken waarin de kijker zelf moet bedenken wie de moeder en wie de dochter is. Alsof ze hun verwantschap nog eens wilden benadrukken, geen twijfel wilden laten bestaan.

Voor mij gaat het werk van Laura van Dolron over iets wat treurig en blij maakt. Wanhopig en opgelucht.

De (on)mogelijkheid van (n)iets zeggen, (n)iets doen, (n)iets willen.

Wat mij lief is, Laura van Dolron, festival in Frascati (15 t/m 26 mei)

Zo zit ook de voorstelling in elkaar. Geboortedatum, sterfdatum. Daartussen iets wat je niet op wikipedia vindt: dagboekfragmenten en mailtjes (bezorgde moeder, bezorgde vader, vrienden, Rachels replies). Laura leest ze niet voor, ze vertelt. Het enige dat ze voorleest, aan het einde van de voorstelling, is een ooggetuigeverslag van Rachel Corries dood. Als ze als levend schild platgereden wordt. Op wikipedia staat een plaatje. Rachel_Corrie_crushed_by_bulldozer.jpg.

De voorstelling maakt benieuwd naar de dagboeken van Rachel Corrie. Het beeld doemt op van een soort Anne Frank. Een slim, sentimenteel meisje, dat wil schrijven (‘daarvoor moet ik de wereld zien’), vol hoop, vol schuldgevoel, dat de kant van de Palestijnen kiest, doodsbang dat de demonstraties miezerige kleine vertoningen zijn (Palestijnen lopen zelf niet mee), dat de internationale gemeenschap haar zal uitlachen, doodsbang om voor antisemitisch uitgemaakt te worden.

Toch gaat ze. Ze laat zich raken, ze gaat. De gedachte dat ze als rijke westerling omringd wordt door allerlei privileges – ‘de oceaan’, ‘drinkwater’, ‘huis dat niet instort’ – waarvoor ze niks heeft gedaan, kwelt haar. Ergens halverwege schrijft ze in haar dagboek: we worden alleen geboren, we gaan alleen dood, en daartussen is het ook maar een eenzame aangelegenheid. En dan: ‘Wat als dat niet erg is maar een reden om de wereld te verkennen?’ Dan denk je even, het had elke zaak, elk avontuur, elk conflict waar ook ter wereld kunnen zijn.

Rachel Corrie raakt overspannen. Ze krijgt nachtmerries. Het gaat niet goed. Ze wil dat het stopt. Ze wil ‘dat we met zijn allen stoppen, totdat het stopt’. Eén van de laatste regels, ‘Hiernaar toekomen is het beste wat ik heb gedaan. Ik houd van jullie.’

Het werk van Laura van Dolron is goed omdat ze je laat nadenken over moraal – wat moet ik doen? wat doe ik? – zonder moralistisch te zijn. Misschien doen we dingen uit eenzaamheid, om onszelf goed te voelen, omdat we nodig willen zijn terwijl we weten dat we niet nodig zijn. Misschien is dat niet erg, maar menselijk.

Wat mij lief is, Laura van Dolron, festival in Frascati (15 t/m 26 mei)

Hij begint elk verhaal, als het hem zo uitkomt, gewoon opnieuw. ‘Bij een oud verhaal kan het, in tegenstelling tot de bereiding van medicijnen, geen kwaad er nu eens dit, dan weer dat doorheen te mengen.’ Die nonchalance. Horror vacui, denk ik.

Penelope wacht op een thuiskomst, haar man omzwerft intussen de wereld. Ze weeft een kleed. Elke avond trekt ze de draden uit, elke ochtend begint ze opnieuw. Het duurt twintig jaar. Wat zou iemand daar doorheen willen mengen?

Beter dan echt (nieuwe Not Just Any Book) gaat over waarom we gelukkig worden van de exodus naar het virtuele. De werkelijkheid schiet voor veel mensen op nogal veel punten tekort. – bij het lezen van Jane McGonigal

Marina Abramovic eet een ui. Ze eet alsof de ui een appel is. Ze neemt grote, gulzige happen. De schil zit nog om de ui. Als je langer kijkt – of een analogie zoekt waarbij het vochtige, het zachte, het binnenste van de ui benadrukt wordt in plaats van de buitenkant – verandert de ui in een sappige peer. Het vocht loopt tussen haar vingers door.

De video’s van Marina Abramovic duren lang. Ze bijt. Ze huilt. Ze kokhalst. Haar hoofd zwelt op. Je wilt dat het stopt. Dat is tamelijk hooghartig. De tijd sneller willen laten gaan is tamelijk hooghartig. De tijd is loodzwaar, het kostbaarste, het enige dat we bezitten, wat nu is. Doorbijten. Voelen.

Na het bekijken van The onion ben ik bij een wetenschapslezing. De wetenschapper toont een verschrompeld, haarloos muisje, drie weken oud, zo oud als Methusalem (muisjes worden normaal 150 weken oud). Het muisje had een dubbeldefect gen (de moeder had een fout gen en de vader had een fout gen). Het muisje was in één klap stokoud.

De wetenschapper wil, net als de kunstenaar, tijd transformeren. Tijd overslaan, versnellen. Experimenten met apen duren te lang. De wetenschapper is ongeduldig. Het tegenovergestelde van Abramovic. Hij wil, in zijn strijd tegen ziekte en dood, – net als ik – niet wachten, het leven zijn normale gang laten gaan.

Een ui heeft geen kern. Er is niets.

Marina Abramovic op youtube. Genonderhoud, het geheim van gezond oud, Jan HJ Hoeijmakers, Paradisolezing, Verstegen & Stigter.