de as van phoenix

In Amsterdam Noord ligt aan de oever van het IJ – en over het IJ – het Kraanspoor van Trude Hooykaas. Horizon van glas en staal, eindbestemming voor toeringbussen en architectuurliefhebbers. Op een dag bouwde de Hema haar hoofdkantoor naast het Kraanspoor. Iemand zag dat dat niet goed was. City Box brandde af. Een zwarte aswolk dreef over Amsterdam Noord, bij tandartspraktijk Tazi lag het roet in de spoelbakken, medewerkers kregen noodgedwongen de volgende ochtend vrij. Honderd mensen – ik weet niet hoeveel – verloren in één klap alle bezittingen die bij City Box lagen opgeslagen. Een jongen had er een Mercedes uit 1953 staan, geërfd van zijn vader. Al zijn vrije tijd en geld erin gestopt om de auto rijklaar te krijgen. Tot het bot kaal geschuurd en voor 25.000 euro in de blauwe lak gezet. Suède-bekleding, ooit skai, vervangen door leer. Cruisen door het centrum van Amsterdam en als eerste weg bij het stoplicht. Zijn vader, fotograaf, had de Mercedes ooit gekocht om te figureren in bruidsreportages. Die foto’s krijg je te zien. Mannen en vrouwen van wie je vermoedt dat de helft inmiddels uit elkaar is hellen glimlachend naar elkaar over. Op de motorkap en op het dak prijken gigantische bloemstukken. De Mercedes was toen nog wit. Dan een shot van de afgebrande carrosserie. Special effects van kringelende rook, smeulend staal, likkende vlammen. ‘De werkelijkheid, je verzint het niet, het gebeurt,’ zegt John Appel in een begeleidend boekje in de dvd-box. In de box oa. het wonderschone Dodengang met honderdjarige mannen die in de loopgraven van de eerste wereldoorlog hebben gestaan en onder prikkeldraad (‘pinnetjesdraad’) hebben gekropen. Of juist niet, en daarom leven ze nog.
In De As van Phoenix vertellen eigenaars over hun verloren City Box-spullen. Zo vertelt een man over een geluidsopname waarin iemand zijn toehoorders op oudejaarsnacht een fijn 1911 toewenst. Een jongen vertelt over een door U2 gesigneerde gitaar en toont de tattoo die hij na de brand op zijn borst liet zetten: gitaar en phoenix. Nooit meer kwijtraken, sterker uit de as komen. Ik krijg niet het idee dat dat laatste al gelukt is. Het schrijnende van de ramp is dat de eigenaars het idee hadden hun waardevolle spullen juist in veiligheid te brengen door ze niet thuis te bewaren. Dat maakt die verhalen voor hen zo zuur en voor de kijker zo fijn. Behalve het verhaal van de vrouw die over vier dagen haar nieuwe woning zou betrekken. Haar hele inboedel zat in de box. Op de kale plek waar tot voor kort haar complete huisraad lag heb je op dit moment een prima uitzicht op het Kraanspoor. – John Appel in Focus, Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid (2010)